پایگاه اطلاع رسانی روستای فتح آباد فردوس

استاد راهنما:

جناب آقای دکتر سیدعلی اصغر رفاهی

تهیه کننده:

مهدی شریفی بنادکوکی

پائیز 1392

          جلسه اول:                                                                                               11/7/1392             

                                                                                  حقوق کیفری عمومی (ماهوی)                                         

                                                                 شاخه اصلی    حقوق کیفری اختصاصی(ماهوی)

                                    آئین دادرسی کیفری (شکلی)                           1-علوم جنائی حقوقی

                                                                                   حقوق زندان وزندانیان (رشته نوپا)

                    2- علوم جنائی تجربی                                   

حقوق کیفری خاص یا فنی(مثل ح .بازرگانی)                                                   

    علوم جنائی   3-فلسفه کیفری                                         حقوق کیفری بین المللی                                                                                          

  شاخه های تکمیلی  حقوق کیفری منطقه ای (ح کیفری اروپائی)                                        

                    4- سیاست جنائی                                      حقوق کیفری تطبیقی

                                                            علوم محض (شیمی قانونی،پزشکی قانونی،و

                              علوم اثباتی (جرم یابی)      انگشت نگاری قانونی)

                                                            علوم انسانی در حوزه متولوژی (آزمونهای

                                                              روانشناسی)

 جرم شناسی نظری                                                                                        علوم جنائی تجربی                                  جرم شناسی

  جرم شناسی کاربردی                                                                 

علوم تفسیری (تحلیلی )    کیفر شناسی                                           

                      جامعه شناسی کیفری

                                                     خرد

                                       عمومی

                                                    کلان

                جرم شناسی نظری      

                                       اختصاصی    مثل زیست شناسی جنایی ،انسان شناسی جنایی

جرم شناسی 

                                            جرم شناسی بالینی            

                جرم شناسی کاربردی   جرم شناسی پیشگیرانه

                                            جرم شناسی انتقادی (حقوقی )

                              پیشگیری اجتماعی

                              پیشگیری وضعی ،امنیتی ،انتظامی

                              پیشگیری حقوقی ،قضایی

جرم شناسی پیشگیرانه 

                              پیشگیری اولیه

                              پیشگیری ثانویه

                              پیشگیری ثالث

جرم شناسی پیشگیری

جرم شناسی :همچنان که از نامش پیداست علم مطالعه ویژگی های پدیده مجرمانه وعلل وقوع آنست .

جرم شناسی یک سری رسالت های دیگری هم برعهده دارد ،ازجمله در زمینه توصیف وطبقه بندی پدیده مجرمانه هم به ما کمک می کند .

در مطالعاتی که صورت گرفته نشان می دهد که باتوجه به کشفیات باستان شناسی جرم همواره در جوامع بشری وجود داشته ،از حدود 4000سال پیش درقانون حمورابی وقانون هیتی ها که در بین النهرین واطراف دریای  مدیترانه وجود داشته است نشان می دهد که درآن دوران ها هم جرم وجود داشته است.ازآن طرف هم انسانها در مقابل این اعمال مجرمانه واکنشهایی را بروز می دادندکه این واکنشها در آن دورانها عمدتاًخشونت آمیز وشدید وخشن بوده است .درکنار این واکنشها که توسط انسانها در جوامع آن روز وجود داشته ،اندیشمندان وفلاسفه وادبا دررابطه باجرم وشیوه مبارزه با جرم مطالبی را نوشته اند . از ارسطو ،افلاطون وسقراط ودانشمندانی دیگر هرکدام تعریفی از جرم داشتند که  دیده می شود. علیرغم اینکه این افراد جرم شناس به معنای دقیق کلمه نبودند ولی به اصطلاح از باب فلسفی وعقلانی به پدیده مجرمانه نگاه کرده اند ونگرش ونظر خودشان را در رابطه با این پدیده عنوان کرده اند . پس جرم را نمی توانیم ریشه کن کنیم وعلیرغم راههای مختلف مبارزه با جرم فقط می -توانیم جرم راکاهش بدهیم وکسی هم نمی تواند ادعا کند که جرم رابه صفر می رسانم ،بنابراین ما امروزه در برخی از علوم واز جمله در جرم شناسی مصرف کننده هستیم وهم اکنون نیز اکثر کُتبی هم که دربازارما وجود دارد ترجمه کتابهای کشورهای اروپایی است.

علم جرم شناسی امروزی از دل فلسفه نشأت گرفته واز اواخر سده هجدهم واوایل سده نوزدهم محل وقوع تحولات بوده است ،وعمده این تحولات مربوط به کشورهای اروپائی بوده است .زمانی که حکمرانان وپادشاهان بی کفایت وبی لیاقت قاجار در کشورما درحال حکومت بودند کشورهای اروپائی در حال توسعه وپیشرفت وتحول بوده اند.

دررابطه با شکل گیری جرم شناسی 2نظر وجود دارد:

1-جرم شناسی از زمانی که" سزاربکاریا "موسس مکتب فایده اجتماعی در کتاب معروف خود به نام "رساله جرائم ومجازاتها" که در سال 1764میلادی نوشت یک انقلابی دراروپا وبه ویژه در ایتالیا ایجادکردوانتقادات شدیدی در این کتاب علیه حکومت کشیشان داشت وایراداتی نسبت به شیوه حکومت وعدالت کلیسایی ونحوه رفتاربامتهمان داشت ،بدون اینکه راجع به جرم شناسی حرفی بزند (ترجمه کتاب اوتوسط آقای دکتراردبیلی آمده است ) .می توانیم بگوئیم آقای سزاربکاریا پدر حقوق جزای مدرن است واز زمان کتاب این استادکه حدود 250 سال می گذرد جرم شناسی متولد شده است.

2-جرم شناسی تقریباًاز یکصد سال بعداز نوشتن این کتاب به وجود آمد از زمانی که "سزارلمبوروزو "ازمعتقدان مکتب تحققی (ایتالیائی ،مکتب اثباتیون ،یااصالت گرا) که بنیانگذاران این مکتب لمبوروزو ،آنریکوفری وگاروفالو بوده اند ،کتابی بنام"انسان بزهکار"نوشت ومطالبی در آن مطرح کردو کتاب خود را بنام انسان شناسی جنایی می دانست .مطالعاتی را هم که ایشان انجام داد در رابطه باقیافه شناسی ومقایسه جمجمه های اجسادی که در اختیار داشت ومقایسه میکرد بین آن افرادی که بزهکاربودند میزان وشکل ظاهری جمجمه آنهارا باافرادی که مرتکب جرمی نشده بودند ومطالعاتی را در این زمینه انجام داد.بعضی معتقدند که آقای" سزارلمبوروزو" پدر جرم شناسی است ودلایلی که یک عده میگویند نظر دوم بر نظر اول ارجحیت دارد عبارتست از:

1)اقدامات عملی که آقای لمبوروزو انجام داد(اولین مکتبی بود که تمرکز را به سمت مجرم کشاند)ودر یک آزمایشگاه مورد بررسی قرار داد وتوجه نظامهای کنونی را به سمت مجرم جلب کرد .

2) نظرات آقای بکاریا نظرات فلسفی وانتزاعی است اما آقای لمبوروزو اقدامات میدانی وعملی انجام داده وبانی وپدر یک انقلاب کیفری شده است .

از سال 1876کتاب انسان بزهکار نوشته شد تا الان حدود 160الی 170سال از تولد جرم شناسی به طور عملی می گذرد .

کسی که برای اولین بار بنام جرم شناسی کتاب نوشت 10سال بعد از لمبوروزو آقای "گاروفالو"   کتاب   جرم شناسی رانوشت.

بنابراین ما 2 دوره جرم شناسی داریم که یکی دوره فلسفی وانتزاعی است که مربوط به دوران آقای سزاربکاریا می باشد ودوره دوم یک دوره تحقیقی وکار عملی ومیدانی است که مربوط به دوره آقای سزارلمبوروزو است ولذا جرم شناسی دیگر بااین تعریف واین دیدگاه کار یک فیلسوف یاحقوقدان نخواهدبود بلکه جرم شناسی علمی است مستقل ومرکب که از علوم دیگرکمک می گیرد ومتقابلاً به حقوق دیگر از جمله حقوق کیفری کمک می کند.

 دوره اول: بعداز نوشتن کتاب انسان بزهکار توسط آقای لمبوروزو مرکز ثقل جرم شناسی مجرم قرار گرفت وتمرکز مطالعات جرم شناسی برمجرم صورت گرفت . به این صورت که ابتدا به خصوصیت وویژگیهای فردی مجرم پرداخته شد که توسط خودآقای لمبوروزو وشاگردان وی صورت گرفت اما بعداًعلاوه براین که راجع به مجرم بررسی می شد محیط اطراف هم مورد توجه قرارگرفت که ما اگر می خواهیم دستاوردی داشته باشیم و نتیجه خوبی بگیریم شناخت جسمانی تنهای مجرم کافی نخواهد بود علاوه براین که مجرم باید مورد توجه ماباشد محیط وی وپیشینه خانوادگی وی هم باید مورد توجه باشد(همان بحث وراثت) .

دوره دوم: دراین دوره که از حدود 60سال پیش به این طرف این مرکز ثقل یک تغییری پیدا کرده وتوجه جرم شناسان واندیشمندان در این قسمت تغییر پیداکرده وازسمت مجرم به واکنش اجتماعی یعنی واکنشهای اجتماعی که علیه مجرم انجام میشود وافرادزیادی از قبیل پلیس ومقامات قضائی دخیل اند ،که هم اکنون  واکنش اجتماعی بارز "مجازات" است بنابراین مطالبی مطرح شد که دربرخی از موارد مجازات  علت راازبین نمی برد  ما هدف از مجازات را می گوئیم اصلاح ودرمان است ،مجازات باید با رعایت اصل فردی کردن مجازات داده شود که همین امر درکشور فرانسه باعث این شده که در کنار پرونده اتهام شخص یک پرونده شخصیتی هم برای فرد تشکیل دهند تااینکه قاضی براساس پرونده شخصیتی وسابقه خانوادگی متهم وپرونده کیفری او تصمیم به تعیین مجازات بگیرد. عده ای معتقدند که هم اکنون مجازات برچسب می زند یعنی اقدامات پلیس ومقامات قضائی علاوه برآنکه موجب جلوگیری از جرم نمی شود باعث می شود که به شخص مجرم برچسب زده شود وبا اولین برخوردی که با او صورت می گیردباعث می شود که این فرد دفعات بعدی راحت تر به سمت جرم برود . بنابراین در این نظریه نقش مقامات قضائی ،نقش پلیس ونقش مقامات زندان مورد توجه قرار می گیرد ،مثلاًدر بعضی جاها به علت تراکم زندانیان ،محیط زندان علیرغم اینکه اصلاحی در آن صورت نمی گیرد تبدیل به یک

مرکز آموزش جرائم می گردد. بنابراین مطرح می شود که زندانهای کوتاه مدت هیچ اثری برآن بارنیست ودر خیلی از کشورها سعی می شود که دیگر زندان کوتاه مدت برای کسی داده نشود .

دوره سوم: زمان حال است که عمدتاًمرکز ثقل جرم شناسی یا هسته اصلی جرم شناسی یک تغییر مکان پیدا کرده واز سمت واکنش اجتماعی به سمت خود جرم پیش رفته وخود جرم مورد توجه قرار گرفته است . وچیزی که درمورد جرم هم باید مورد توجه قرار بگیرد آنست که مجرم تنها مورد بررسی نیست ومابه اقداماتی که شخص بزه دیده یامجنیٌ علیه هم انجام داده است باید توجه کنیم. چنانکه بعضی مواقع حرکات واقدامات مجنی ٌ علیه باعث تحریک شخص مجرم علیه خودش می شود ،مثلاًدر بعضی از پرونده های کیفری زمانی که سؤال می شود که چرا فلان کس راکشتی ،مجرم می گوید که این فرد برای ناموس من ایجادمزاحمت کرده بود ودر نهایت اشخاص ثالث هم ممکن است اقداماتی  انجام دهند که همه اینها رادر جرم شناسی مورد بررسی قرار    می دهیم .

بنابراین عده ای معتقدند که تحولاتی که در جرم شناسی صورت گرفته است تحولات طولی نیست وتحولات عرضی است ،در دوره اول جرم شناسی به مجرم توجه می شد بعد مرکز ثقل به سمت واکنش اجتماعی رفته والان هم مرکز ثقل به سمت خود جرم است.اما اینطور نیست که وقتی می گوئیم مرکز ثقل روی جرم صورت می گیرد ،بگوئیم واکنش اجتماعی ومجرم به کنار میرودبلکه در کنار آن  به صورت عرضی مطالعاتی درباره  مجرم و واکنش اجتماعی  هم هست .چنانکه در دوره اول جرم شناسی مجازات به صورت اقدامات تأمینی  و تربیتی درنظر گرفته شده بودنه اینکه اصلاً مجازات نباشد .بنابراین جرم شناسان می گویند که پدیده مجرمانه از 3سطح تشکیل شده است که عبارتست از :
1)جرم  2)بزهکاری  3)بزهکار

همچنین معتقدند که یک جرم گردانندگان متعددی دارد ومثل یک صحنه تئاتر که افرادزیادی در به وجود آوردن آن دخیل هستند وافرادی همزمان با بازیگران روی سِن در پشت صحنه درحال فعالیت هستند ،درواکنش اجتماعی هم افرادمختلفی نقش دارند .بنابراین ماباید دریک چرخه کیفری از همه اینهانام ببریم . ما یک کنش ویک واکنش داریم ، کنش جنایی عملی است که توسط یک مجرم انجام می شود ،در مقابل آن پاسخ جامعه است که واکنش اجتماعی است . باید توجه داشته باشیم که عناصری که درآفریدن یک جرم نقش دارند وماهم باید متوجه باشیم که بزهکار فقط یک قسمت از آنست واگر بخواهیم اصلاح صورت بگیرد باید به نقش همه توجه داشته باشیم ودقت کنیم که همه عناصر به هم وابسته اند به این ترتیب که اگر در یک قسمت از این چرخه یک تغییر اساسی رخ بدهد در بقیه چرخه هم بسیار تأثیر گذار است .

جلسه دوم                                                                                            25/7/1392

در رابطه با جرم که اولین عنصر از پدیده مجرمانه است این بحث را می توان مطرح کرد که مابرای مطالعه بزه یا جرم به خالق آن یعنی بزهکار توجه می کنیم . ما در بحث تکوین وبوجود آمدن جرم چند نفر را به عنوان عوامل اصلی جرم داریم ،بزهکار وبزه دیده وافرادی دست اندرکار واکنش اجتماعی هستندودرعلیه جرم ومبارزه با جرم نقش دارند ،ولی ما در کنار اینها یکسری بازیگران ثانوی ودست دوم هم داریم که هرچندنقش اصلی را ندارند ولی نقش آنها قابل توجه است .ومی شود از آنها نام بردکه معمولاًاز معلم ،سیاستمداران ،قانونگذاران وخودشهروندان به عنوان نقش دوم می توان از آنها نام بردوبزهکاران تحت تأثیر فعل وانفعالات ورفتارهای اینها هستندیعنی تمام این بازیگران رفتارهایی از خود بروز می دهند ورفتار بزهکارهم تحت تأثیر آنهاست وبه تعبیر بهتر بزهکاریامجرم سعی می کند که رفتارخودش رابااینها تطبیق بدهد. به این معنا که؛اگرمجرم دید هدف جرم تحت کنترل شدید قرار داردسعی می کند به آن هدف نزدیک نشودوازیک مسیری حرکت کندکه کمترتحت حمایت نهادهای حمایتی باشد.مثلاً منازلی که روبروی کلانتری هایا درکنار کلانتری ها قرار داردمعمولاًکمتر مورد سرقت واقع می شودومجرم درآنها احساس خطرمی کند. مجرم معمولاًموجودی حسابگر وتصمیم گیر است وبر خلاف نظرات مکتب تحققی که گفته می شود مجرم بیمار است ،مجرم نه تنها بیمارنیست بلکه آگاهانه دست به ارتکاب جرم می زند.درهر جاکه تاکتیک های عوامل اصلی وثانویه عوض می شود .مجرم هم تاکتیکهای خود را عوض میکند.

نکته: درمکتب تحققی بحثی که  مطرح بود آن بود که عمل مجرمانه ای که توسط مجرم انجام میشود نشان از یک بیماری دارد که باسایر افرادفرق می کند بنابراین درمکتب تحققی از اصطلاحی بنام "حالت خطرناک " استفاده می کردیم . طرز سنجش این حالت اینست که دانشمندان این مکتب عنوان میکنند : میزان خطرناکی مجرم درخود این فرد نهفته است ،به عمل کارنداریم وممکن است میزان خطرناکی یک فردی که مرتکب یک سرقت ساده شده است از میزان خطرناکی یک فردی که مرتکب  قتل شده است بیشترباشد و درمکتب تحققی مرکز ثقل روی مجرم است ،اما درجرم شناسِی عمل مجرمانه خودِعمل مجرمانه مهم است.میزان خطرناکی مجرم برخلاف آنچه که درمکتب تحققی گفته می شود درخودِ بزهکارنهفته نیست بلکه برمبنای آن شدت عملیست که انجام داده است.واین را قانونگذارتعریف کرده است.

نتیجه گیری: درجرم شناسی عمل مجرمانه منبع جرم شناسی ومیزان سنجش جرم شناس قانون است .پس آن تعرفه ها ومجازاتهایی که قانونگذار معین کرده است درجرم شناسی عمل مجرمانه  مورد توجه است.

در جرم شناسی مکتب تحققی مرکز ثقل بحث ما کلمه "مجرم" بود و جرم دراولویت دوم قراردارد پس در این دیدگاه وجود جرم وارتکاب جرم نشانه ای ازوجود یکبیمار است ،بنابراین این فردبیمارباارتکاب این عمل مجرمانه مشکلی که داشته است رابه رخ جامعه کشانده به تعبیردیگرجرم آثاریک بیماری وبه تعبیربهتر نمود بیرونی یک مشکل درونی است.

مادرمکتب تحققی ازجرم به مباشرجرم می رسیم،به تعبیربرخی دیگرازاندیشمندان ،مجرمان وبزهکاران افرادی هستند که بابقیه افرادعادی جامعه فرق دارند واز یک قماش دیگری هستند.ما دراین مکتب عمل مجرمانه رادر حد مباشرجرم تنزّل می دهیم،اما درجرمشناسِی عمل مجرمانه می گوئیم که تعریف جرم درقانون آمده ،جرم فی حدذاته و واقعاًوجود دارد وشدت وضعف آنرا هم قانون پیش بینی می کند.تفاوت بعدی مادرمکتب تحققی 2 تا مطلب عمده رامی گوئیم.

1)درمکتب تحققی معتقدند که جبراست واراده وجود نداردومجرم موجودی مجبور است .ودرمقابل مسئولیت کیفری ومجازات معنایی نخواهدداشت.پس وقتی که مجرم مجبور است عمل مجرمانه وی ناشی از یک انتخاب وتصمیم گیری آگاهانه نبوده است.

2)ولی در مکتب جرم شناسِی عمل مجرمانه ،عمل مجرمانه ،ارتکاب جرم ونوع جرم حاصل یک تصمیم گیری ،آگاهی وگزینش فرداست .بنابراین جرم یک فعالیتی است که شخص آنرا انتخاب کرده است پسدر ارتکاب جرائم عناصرمتعددی باید جمع بشوند تا مجرم بتواند نقشه خود را عملی سازد ؛مثلاًبعضی قتلها انتقام جویانه است. در قتل انتقام جویانه دوعنصرقاتل وانگیزه انتقام جویی کافی نیست،عوامل دیگری هم باید باشندکه ازمجموع این عوامل جرم محقق می شود.

1- آلت قتاله (حربه) ضروری است.

2-بزه دیده یا مجنیٌ علیه فاقدسلاح دفاعی باشد یا سلاح دفاعی وی کافی نباشد.

3-عنصرتحریک که دراکثرپرونده هاطرف یک جرقه تحریک آمیز می زند،مثلاًتوهین می کند وباعث بروز جرم می شود.

نتیجه گیری:پس تمرکز روی عمل مجرمانه است وعوامل زیادی برای محقق شدن یک جرم توسط مجرم نیاز است که باید همه این عوامل پی درپی اتفاق بیفتد تاجرم صورت بگیرد.

مامعتقدیم که ارتکاب جرم بی نظمی به وجود می آورد.الان یکی از علت هایی که بعضی از اعمال جرم انگاری می شود آنست که مخلّ نظم است .(درحقوق جزا به لحاظ های مختلف جرائم را طبقه بندی می کنند) که یکی از این تقسیم بندی ها به جرائم قابل گذشت وغیرقابل گذشت است که در جرائم غیرقابل گذشت  نیاز به شکایت شاکی خصوصی ندارد وهرجاهم که شاکی خصوصی دارد ولواینکه رضایت هم بدهد دادستان مکلف به تعقیب است ونهایتاًگذشت شاکی می تواند از موارد تخفیف مجازات باشد .پس اگر درجائی شک کردیم که جرمی قابل گذشت یا غیرقابل گذشت است اصل براینست که یک جرم غیرقابل گذشت است ،ودرجائیکه جرمی قابل گذشت است قانونگذار باید تصریح کرده باشد.درماده 727ق.تعزیرات سال75یا ماده 12ق صدورچک ،درماده 103ق.م.ا جدید شماره مواد جرائم قابل گذشت را تصریح کرده است. در ماده104ق.م.اجدید شماره های موادقابل گذشت را آورده است .در جرم شناسی آنچه که برای مامهم است اینکه : چرا اصل برآنست که جرائم غیرقابل گذشت اند؟ برای آنکه جرم باعث برهم ریختن نظم جامعه می شود،به این علت می گوئیم اصل برغیرقابل گذشت بودن جرائم است .

بادر نظرداشتن این نکته که خود آن جرم برمبنای یک نظم وتصمیم گیری انجام می شود ونتیجه آن باعث برهم خوردن نظم جامعه ( کم یا زیاد ) می شود.

مایک مفهوم تقنینی حقوق جزا داریم ،ماده 2ق.م.ا تعریف جرم است. اما در بحث حقوق جزا شدت وضعف برای مامهم است در قبل از انقلاب بر مبنای قانون مجازات عمومی 3نوع  جرم داشیم ،خلاف ،جنحه وجنایت  اما در جرم شناسی خیلی شدت وضعف مهم نیست خود یک عمل مجرمانه مهم است ما در جرم شناسی پدیده مجرمانه داریم که شامل موارد زیادی است ؛مثل آسیب ها وانحرافات احتماعی .

عده ای از جرم شناسان ،جرم را از نظر جامعه شناختی تعریف کرده اند: اینها می گویند درهر جامعه ای یکسری ارزشهای مشترک وجود دارد برای تمام اعضای آن جامعه یا برخی از اعضای آن جامعه.جرم اینست که کسی بیاید تجاوز کند به اساسی ترین ارزشهایی که در این جامعه شناخته شده است.

نتیجه: این ارزشها در زمان ومکان متحول می شوند (برخی از آنها) بنابراین مبنا جرم هم متحول می شود پس جرم یک امری نسبی است.

تعریف آقای گاروفالو: ایشان معتقداست که جرائم را می توان به دو نوع تقسیم کرد یکسری از جرائم ، جرائم فطری یا طبیعی هستند که ناشی از طبیعت وخلقت بشرندمثل؛قتل. که در تمامی جوامع بشری حفظ حیات  ارزش است .به تعبیری این گونه ارزشها که اگرنقض شود جرم اتفاق می افتداینها شامل آ« تحول نخواهد بودکه از زمان فرزنداد حضرت آدم تا قیامت پابرجا خواهد بود.

اما نوع دوم جرائم مصنوعی هستند که ناشی از تمدن وپیشرفت جامعه در بستر زمان ومکان است.اینها مسلماً متحول می شوند مثلاًجرائم رایانه ای که از سال 1388تصویب شد وقبلاًنداشتیم یا هواپیماربایی .پس درحقوق کیفری الان ما مصداق بارز نسبی بودن جرائم "تعزیرات" است. جرم شناسی هم به مطالعه جرم می پردازد وهم به مطالعه انحرافات وآسیب های اجتماعی (پدیده آسیب های اجتماعی) ما در جرم شناسی یک مفهوم مضیق داریم ویک مفهوم موسع .

مفهوم مضیق جرم شناسی :دامنه بحث آن حقوق کیفری است (همان جرمی که در حقوق جزا گفته می شود)اما مفهوم موسع آن: مطالعه پدیده های مجرمانه (انحرافات وآسیب های اجتماعی) است.در رابطه با انحراف  یکسری هنجارهای گروهی واجتماعی است که طرف آن را نقض می کند وبه آن کجروی یا انحراف می گوئیم . انحراف معمولاً رنگ اخلاقی دارد وضمانت اجرای کیفری مانند جرم برای آن پیش بینی نشده است . در خیلی از سیستم های خود تکدی یا ولگردی (جرائم به عادت) نوعی انحراف است .به تعبیر دیگر زمینه ارتکاب برخی از جرائم دیگر رافراهم می کند ویم نوع آسیب اجتماعی است.

سؤال: اگر این انحراف است چرا قانونگذار بعضی از کشورها ازجمله کشور ما درماده 712ق .م .ا سابق  جرم انگاری کرده است؟ چون زمینه ساز است برای ارتکاب جرائم دیگر.

نکته: یکی از خصوصیات جرم که در جرم شناسی باید به آن توجه کنیم آنست که مباشر جرم یا بزهکارباید به قبح کیفری وتقنینی عملی که انجام می دهد واقف باشد،چنانکه تاکنون نمی گوئیم "جرم شناسی اطفال بلکه        می گوئیم بزهکاری اطفال" وچون اطفال به خاطر قوای جسمانی شان قادر به درک قبح عمل نیستند.

بزهکاری: بزهکاری درحقوق جزا جایی ندارد ودر جرم شناسی وجود دارد.بزهکاری دو مفهوم دارد:

1)تعریف عام بزهکاری     2)تعریف خاص بزهکاری

درتعریف عام مجموع جرائم ازتکابی را بزهکاری می گوئیم.

تعریف بزهکاری خاص: عبارتست از مجموع جرائمی که در زمان ومکان معین به وقوع می پیوندد.بنابراین برمبنای اینکه این مجموعه جرائم در چه زمانی ودر چه مکانی اتفاق بیفتد ،آمارها متفاوت است پس بابزهکاری متفاوتی هم مواجه هستیم وبراین مبنا ما دونوع آمار جنایی داریم.

1) آمار جنایی پلیس که معمولاًبرای آمار ظاهری گفته می شود یعنی جرائمی که در آمارهای نیروی انتظامی منعکس می شود.

2)آمار قضایی(قانونی) آماری که دستگاه قضایی ( قوه قضائیه) ،دادسراها،دادگاهها، زندانهاومؤسسات اقدامات تأمینی وتربیتی درخصوص جرائم ومجرمین تهیه می گردد.بنابراین بزهکار واقعی هیچکدام از اینها نیست . مجموع جرائمی که در زمان ومکان معین به وقوع می پیوندد بزهکاری واقعی اند.بنابراین مقدار وتعداد کامل این جرائم همیشه برای مقامات قضائی وپلیس ناشناخته است ومشخص نیست.زیرا بسیاری از جرائم ارتکابی در آمارهای جنایی منعکس نمی شود وبنابراین برخی از جرائم هستندکه رخ می دهند ولی افشاء وکشف نمی شوند ولذا کسی هم تحت تعقیب قرار نمی گیرد.به رقمی از جرائم که در جامعه در زمان ومکان معین ارتکاب یافته اند اما افشاءوکشف نشده باشد وکسی هم مورد تعقیب قرار نگرفته است اصطلاحاً رقم سیاه بزهکاری می گویند.

رقم سیاه بزهکاری = بزهکاری ظاهری –بزهکاری واقعی

رقم خاکستری: یکسری از جرائم هستند که مجرمان آنها را انجام میدهند ،کشف وافشاء هم شده انداما مباشران آنها شناسائی ودستگیر نمی شوند بنابراین خیلی ها معتقدند که مبنای آماری که داده می شود خیلی علمی نیست چون زیادجرائم اتفاق افتاده مه یاخود جرم کشف نشده یا مجرمان آنها دستگیر نشده اند.

جلسه سوم

9/8/ 1392

تقسیمات بزهکای

1)تقسیم بندی اول : بزهکاری مهم وبااهمیت وبزهکاری کم اهمیت وبی خطر

سؤال : ملاک ما برای تشخیص این دونوع بزهکاری از یکدیگر چیست؟

دومعیار وجود دارد.

الف)  معیارقانونی: در گذشته قبل از سال 1373که قانونی بنام قانون تشکیل دادگاههای عمومی وانقلاب آمد که با این قانون متأسفانه دادسراها از سیستم قضائی ماحذف شد ،قبل از این قانون مادادگاههای کیفری 1و2 داشتیم . اکنون ما در قانون اصلاح قانون تشکیل دادگاههای عمومی وانقلاب مصوب سال 1381 که معروف به قانون احیاء دادسراها ست ،دادگاهی بنام دادگاه کیفری استان به وجود آمد .بعضی از پرونده ها وقتی که در دادسرا توسط بازپرس قرار مجرمیت می خورد وبعد اگر دادستان با آن موافقت کرد کیفرخواست می خورد ومستقیم به دادگاه کیفری استان می آید،مثل قتل عمد ودرحضور 5قاضی که جزءقضات دادگاه تجدید نظرهستند مورد رسیدگی قرار می گیرد. بقیه جرائم بعداز کیفرخواست به دادگاه عمومی جزایی می رود مثلاًجرم تخریب بعد از صدورکیفرخواست به دادگاه عمومی جزایی شهرستان می رود.

ماده 46ق .م ا. سال 1370 وماده 130 ق.م. ا سال 1392 در رابطه با تعدد معنویست .در این تعدد مرتکب یک عمل مجرمانه انجام می دهد ولی این عملش با دو یا چند عنوان مجرمانه تطبیق می کند وآنجا مجازات اشد می دهیم،که دوماده قانون را در کنار هم می گذاریم ومجازات هرکدام بیشتربود مهم تر است.

ب) معیار پیامد های جرم:  مثلاًپیامدهای بعضی از جرائم فساد مالی یا مثلاًقتل میدان کاج تهران که تقریباً کلّ کشور واحساسات عمومی را جریحه دار کرد.

2)تقسیم بندی دوم: براساس ابزار استعمال شده :

بزهکاری در این قسمت یا خشونت آمیز است یا خدعه آمیز یا حیله گرانه ، معمولاًجرائم علیه اشخاص خشونت آمیز است وافرادعادی هم انجام می دهند اما جرائم حیله گرانه وخدعه آمیز معمولا ًجرائمی است که ابزار آن ابزار یدی نیست و زور بازو نمی خواهد.افرادی که ضریب هوشی بالاتری دارند مرتکب آن می شوند، مثلاً در بحث کلاهبرداری شخص کلاهبردار باید مانور متقلبانه را آن قدر دقیق بازی کند که هر انسان متعارفی فریب بخورد ونیازی به خشونت ندارد.

3) تقسیم بندی سوم بر اساس تعلق افراد به گروههای اجتماعی :

در این قسمت  2نوع بزهکاری داریم الف) بزهکاری یقه سفیدها  ب)  بزهکاری یقه آبی ها

آن جرائم خشونت آمیز معمولاً در طبقه کارگر وزحمتکش که نیاز به فعالیت چندانی ندارد صورت می گیرد ؛ اما یقه سفیدها افرادی هستند که ظاهری آراسته داشته  ونفوذ اقتصادی ، سیاسی واجتماعی دارند وبه تعبیری دیگر راههای فرار از قانون را می دانند مثل بحثهای تقلبات وجرائم مالیاتی .

4) تقسیم بندی چهارم بر اسا س تعدا افراد شرکت کننده در جرم:

الف) بزهکاری فردی

ب) بزهکاری گروهی

بزهکاری گروهی معمولاً برمبنای تبعیت بزهکاران از تحول وترقی وتوسعه صنعتی است که اتفاق می افتد.

5) تقسیم بندی پنجم بزهکاری اتفاقی وبزهکاری حرفه ای یا به عادت:

در بزهکاری اتفاقی وتصادفی معمولاًبحث تکرار جرم مطرح نیست ، طرف  یک توهین می کند ،یک بار یک عمل مجرمانه انجام داد می گوئیم تحریک شده ویک حرفی را زد ، ولی در بحث بزهکاری حرفه ای در جرم- شناسی می گویند یک دوره پختگی وجود دارد .طرف وقتی چند بار یک کاری را انجام دادبرایش یک پختگی ایجاد می گردد،برخی از متهمان ومجرمان براثر تکرار جرمی که داشتند این پختگی برایشان حاصل می شود بنابراین تکرار می کنند.برخی از جرائم هم بایکبار انجام دادن می گویند جرمی حاصل نشد. مثل ولگردی و تکدی.

6) تقسیم بندی ششم برمبنای جنس است :

الف) بزهکاری زنان

ب) بزهکاری مردان

در رابطه با زنان مسلم است که به موازات افزایش حضور زنان در جامعه نرخ بزهکاری آنها نیز افزایش پیدا می کند ودر یک جرائمی حضور زنان قطعاً بیشتر است مثل نوزادکشی ،سقط جنین ودر مسموم کردن .

7) تقسیم بندی هفتم بزهکاری بر اسا س سنّ است :

الف) بزهکاری اطفال

ب) بزهکاری بزرگسالان

که در بحث بزهکاری اطفال بحث هائی مطرح می شود ،پیشگیری های رشدمدار ،آموزش برخی از مسائل در کودکی به اطفال که در آینده مرتکب جرم نشوند.

                                                           بزهکاری ملی                                                                

8) تقسیم بندی هشتم بر اساس ملیت یا تابعیت  

                                                 بزهکاری خارجی                                                      

              بزهکاری عادی 

9) تقسیم بندی نهم بر اساس انگیزه ارتکاب جرم:   

                                                             بزهکاری سیاسی

                         بزهکاری بدون برنامه ریزی (تصادفی  )                                      

10) تقسیم بندی دهم بر اسا سازمان یافتگی :

 بزهکاری سازمان یافته (در بحث قاچاق مواد مخدر)                

در بحث بزهکاری یکسری نظریاتی وجود دارد که عبارتست از :

1)جنبه های جامعه شناختی دراین نظریه ها مطرح است به تعبیری دیگر تأثیر فرهنگ را برجرم وبزهکاری  بررسی می کنندومعمولاًمعروفند به ؛نظریه های فرهنگی . که ازجمله دانشمندانی بنامهای "سلیّن " و"ادوین ساترلند" در این زمینه نظریاتی دارند.

2) نظریاتی که بیشتر جنبه های اقتصادی را مطرح می کنند ؛ آقای مارکس کتابی بنام کاپیتال (سرمایه داری ) دارد ،او اقتصاد را مهم می داند ومی گوید اقتصاد زیر بنایست وحقوق روبنا .حقوق یکی از جلوه های اقتصاد است ،اقتصاد حقوق را تحت الشعاع خود  قرار می دهد ،حقوق تابع اقتصاد است ،جرم تظاهر مقاومتی است از جانب یقه آبی ها علیه صاحبان  قدرت وجامعه سرمایه داری، لذا مطرح می کردند که در جوامع سوسیالستی ومارکسیستی چون منافع جامعه سرمایه داری وصاحبان قدرت تأمین می شود لذا جرم وجود ندارد ، درحالی که بعداً معلوم شد که این نظریه قطعاً اشتباه است ودر جوامع سوسیالیستی ونظامهای سرمایه داری هم جرم وجود دارد وریشه کن نشده است.اقتصاد در ارتکاب جرم نقش دارد ولی همه علت نیست به طوری که در بسیاری از کشورها در زمان شکوفائی اقتصادی هم جرم دیده می شود.

سیکل جنایی( چرخه جنایی)

ما در جرم شناسی  جرم نمی گوئیم بلکه می گوئیم "پدیده مجرمانه" و وقتی پدیده مجرمانه را مطرح می کنیم یعنی هم جرم را مورد مطاله قرار می دهیم وهم مجرم ( بزهکار ) را وهم واکنش اجتماعی را . بنابراین در سیکل جنایی ما سه مرحله را مشاهده می کنیم:

1)مرحله قانونگذاری یا مرحله ارزش گذاری کیفری ؛ به تعبیری دیگر همان مرحله وضع جرائم جدید یا جرم انگاری ، در ورای مفهوم جرم مفهومی ارزشی نهفته است .برای هر جامعه ای یکسری ارزشها مهم است ،یکسری ارزشها ،ارزشهای اساسیست بنابراین قانونگذار در صد د حمایت از این ارزشهای اساسی است،لذا درجهت حمایت از این ارزشهای اساسی مبادرت به وضع قوانین کیفری می نماید.به تعبیری دیگر نقض این ارزشها میشود " جرم "

2) جرم ومجرم؛ دراین مقطع جرم تظاهر ونمود بیرونی پیدا می کند لذا مجرم پدید می آید ، عده قلیلی از افرادآن جامعه پیدا می شوند که ارزشهای اساسی را نقض می کنند لذا به عملشان جرم وبه خودشان مجرم گفته می شود .

3) واکنش اجتماعی علیه جرم؛ یعنی جامعه منظم علیه افرادی که آن ارزشهای اساسی را نقض می کنند واکنش نشان می دهد واین واکنش اصولاً از ناحیه حکومت معمول میگرددوغالباًدوشکل دارد.

الف)مجازات   ب) اقدامات تأمینی وتربیتی

بنابراین هرجامعه منظم وسازمان یافته دارای نظام کیفری است که در این 3 مقطع (سیکل جنایی) خلاصه می شود سیکل جنایی همیشه در جریان است وسه مقطع مستمراً با یکدیگر در ارتباطند، تحول وتغییر در یک مقطع به طور تنگاتنگ در سایر مقاطع تأثیر می گذارد مثلاً بعدازاین که جرم شناسان یک نوع واکنش اجتماعی مربوط به مرحله سیکل جنایی که عبارتست از حبس های کوتاه مدت مورد مطالعه قرار دادند به این نتیجه رسیدند که حبس های کوتاه مدت هیچ اثر اصلاحی ودرمانی ندارند بنابراین بجای آنها پیشنها د دادند که باید جزای نقدی یا جایگزین های حبس ازجمله کارهای عام- المنفعه باید جایگزین شود (تعیین شود) .لذا نتیجه این مطالعات  برمقنن اثرگذار است ، امر قانونگذاری به جریان می افتد .قانونگذار در صدد محدود کردن مجازاتهای  سالب آزادی   بر می آیدوبجای این مجازاتها ،جایگزین های حبس را تعیین می کند.

بنابر بند 2ماده 3قانون برخی ازدرآمدهای دولت ومصرف آن درموارد معین قاضی در مواردی که مجازات جرمی حداقلش از91روز کمتر وحداکثرآن از 91 روز بیشتر بود اختیارداشت که میگفتیم تبدیل اختیاری وقاضی می توانست آنرا بیشتراز 91روزبدهد یااینکه تبدیل کند به جزای نقدی از 91 هزارتومان تا4میلیون تومان .

در سیکل جنایی همواره شاهد کارکرد یک مکانیسم هایی هستیم از جمله این مکانیسم ها ارزش گذاری ها، جرم انگاری ها، کیفرزدایی ها، وجرم زدایی ها وقضازدایی ها هستیم.

بنابراین  این چرخه مرتب در حال گردش است وهمیشه یک تعدادجرائم به سیاهه جرائم اضافه می شوند ویک تعداد کم می شوند سرعت این چرخه نشان دهنده پویایی وتحول ارزشهای جامعه است.

{ جرم شناسی یکی از علوم مرکب است به تعبیری دیگر رشته ای است چند مبنایی وچند بعدی ، بنابراین ویژگی هایی دارد که این ویژگی ها آن را از علوم عام جدا می کند ودارای 5ویژگیست}

1) این علوم در واقع چهارراه علومند ودر چهار راه علوم قرار دارند یعنی از رشته های علوم مختلفی  بهره می گیرند ، اماهیچگاه جذب آن رشته ها نمی شوند همیشه بارشته های دیگرعلوم در تعامل وکنش مثبت ومتقابل قراردارند مثلاً پزشکی از آناتومی تشریح استفاده می کند ،از فیزیولوژی ،فیزیک ، شیمی،الکتروانفورماتیک  استفاده می کند ولی هیچ یک از این ها نیست . ما در جرم شناسی از حقوق جزا ، جامعه شناسی ،علم اخلاق ، فلسفه،روان شناسی وعلوم دیگر استفاده می کنیم.

2) علوم مرکب هم جنبه تئوری ونظری دارند وهم جنبه کاربردی وعملی ، یعنی صرف تئوری و نظریه نیستند؛ مثل باز هم پزشکی که براصول چهارگانه استوار است.

1- معاینه  2- تشخیص  3- تجویز  4- درمان  دقیقاً جرم شناسی هم بر این مبناست.

3) این علوم نه کلی اند(عام اند) ونه خاص  بین عام وخاص به طور مرتب در حرکتند یعنی جنبشی  بین عام وخاص دارند مثلاًپزشک بر بالین بیمار می آید ونمونه برداری کرده به آزمایشگاه می دهد وتحلیل شده واگر فلان نشانه ها را دیدند علامت فلان بیماری است وبعد براین مبنا دارو می سازند وبه تک تک افراد جامعه می دهند تا پیشگیری ودرمان صورت بگیرد. واز جزء به کل می رود بعد دارو از کل به جزء داده می شود .حال در مورد مجرم می گوئیم درمانگاه مجرم زندان است که در بحث زندان (آئین نامه سازمان زندانها ....) وجود دارد که خیلی مهم است ودر آنجا مطرح می شود که وقتی مجرم وارد شد ظرف مدت یک ماه برای او پرونده شخصیت تشکیل شود  بعد با حضور قاضی ناظر زندان شورای طبقه بندی تشکیل می شود وتصمیم می گیرند که این مجرم به کجا برود وبر آن مبنای جرمی که دارد در کدام زندان قرار بگیرد(زندان باز ، نیمه باز ،بسته ویا درمراکز حرفه آموزی).

4) در علوم مرکب علاوه بر مفاهیم علمی این علوم دارای جنبه های ارزشی  نیز هستند به تعبیری دیگر قضاوتهای ارزشی در این علوم نیز وجود دارد .در پزشکی اصطلاحاتی داریم می گوئیم تندرستی ، شفاء ،بیماری ، درمان و.... (آنچه در مورد شفاء می گوئیم یک مفهوم نسبی است) در جرائم مرکب از جمله جرم شناسی فقط مفاهیم صرف علمی مدنظرنیست واین مفاهیم ارزشی مدنظر است ومعمولاًبرخاسته از عرف وعادتهاست.

5) سلوک اخلاقی یا غایت اخلاقی یعنی علوم مرکب از یکسری اسلوب یا سلوک یا ارزشهای اخلاقی یا چارچوب اخلاقی تبعیت می کنند، یعنی وقتی می گوئیم علم مرکب جنبه کاربردی دارد نه اینکه بجای درمان شما مجاز به انجام هر کاری باشید ،مثلاً درپزشکی  شخص بیماری که سرطان دارد واز درد زجر می کشد ومرتب باید به او مرفین تزریق کنند تا دردش کمتر شود مامجاز نیستیم که با آمپول هوا اورا بکشیم .در جرم شناسی هم مشابه علم پزشکی داریم که مثلاً مجازات مضاعف وشکنجه در زندان ممنوع است وکسی حق ندارد علاوه بر زندان مجازات دیگری را برای مجرم در نظر بگیرد.

جلسه چهارم

16/8/1392

2013/11/07

6) علت وجودی جرم شناسی ؛ اینست که ایجاد تحول در حقوق جزا واصلاحاتی در این علم وفراهم کردن زمینه اصلاح ودرمان ونهایتاً پیشگیری ازوقوع جرم است.

جایگاه پیشگیری از بزهکاری در قوانین ایران واهمیت پرداختن به این مسأله.

پیشگیری وپرداختن به بحث پیشگیری از وقوع جرم وآسیب های اجتماعی وجاهت قانونی دارد در حقوق ایران ،با این توضیح که درقانون اساسی ما اعتقاد داریم که یکی از مترقی ترین قوانین اساسی دنیا هست .خبرگان قانون اساسی در سال 1358در کنار حقوق جزا مبانی قانون پیشگیری را نیز پیش بینی کرده اند. قانونگذارقانون اساسی دراصل156آن قانون برای قوه قضائیه 5وظیفه را برشمرده است .به تعبیری اگر قوه قضائیه می خواهد درکارش موفق باشدباید این 5وظیفه را به موازات هم به پیش ببرد

بند 4اصل 156ق.ا. منبع محوریحقوق جزا درکشور ماست،به عبارتی دیگر دراین بند کشف جرم وتعقیب متهمان از وظایف ذاتی قوه قضائیه شمرده شده است.اما بلافاصله پس از بند 4 خبرگان ق.ا. بند 5 را ذکرکرده اند که دراین بند آمده است :اقدام مناسب برای پیشگیری از جرم و اصلاح مجرمین نیز وظیفه دیگر قوه قضائیه  می باشد،مطلب دیگر اینکه در دیباچه ق .ا. ما قانونگذار به جلوگیری از انحرافات امت اسلامی اشاره کرده است.بنابراین یکی از این انحرافات می تواند جرم باشد.

{پیس بند 4اصل 156ق.ا. مبنای حقوق جزای ما می باشد ومبنای پیشگیری ما می شود بند5وهر دوتای این بند ها می شود ساست جنایی ما.}

آنچه که در بند 4آمده (کشف جرم وتعقیب متهمان ) خود این هم پیشگیرانه است واینکه ما از طریق اعمال قانون واجرای مجازات بعبارتی مقصران ومتهمان ومجرمان را تهدید به مجازات می کنیم خودش نوعی پیشگیری کیفری می باشد.

در بند 5اصل 156 دو مطلب را قانونگذار بیان کرده است ،در صدربند 5می گوید اقدام مناسب برای پیشگیری از جرم (این قسمت نظر دارد به پیشگیری از جرم به طورعام) یعنی پیشگیریهای غیرکیفریرا استنباط می کنیم ولی درقسمت دوم بند 5اصل156 ق.ا. که می گوید؛اصلاح مجرمین که مشخص است منظورازمجرمین در اینجا محکومین به زندان است وزندان هم از تشکیلات وابسته به قوه قضائیه است لذ اصلاح مجرمین هم از وظایف این قوه می باشد.

 قسمت اول بند 5 اصل 156بحث پیشگیری به طورعام رامطرح می کند لذا می گوئیم قسمت اول بند5 از وظایف انحصاری قوه قضائیه نیست ،زیرادادسراها ودادگستری به طورعام زمانی دخالت می کنند که جرمی اتفاق افتاده باشد بنابراین محکمه نمی تواند برای جلوگیری از جرم موسسه ای راتعطیل کند ،لذا نتیجه می گیریم که؛برابر اصل 156قوه قضائیه متولی امر پیشگیری در کشوراست نه مجری .بنابراین به عبارتی دیگروظیفه سیاست گذاری در این امر بر عهده قوه قضائیه است وباید در این خصوص اقداماتی را انجام دهد.

از باب حقوق تطبیقی هم مقایسه ای خواهیم داشت.

در کشور فرانسه پیشگیری از بزهکاری تاسال 1988درچارچوب شورای ملی پیشگیری از جرم زیرنظرنخست وزیر فرانسه بودولی با عنایت به اینکه باوجود پدیده هایی مثل شهروشهرک سازی ومسائلی که درآن کشوردر بحث مسائل اجتماعی به وجودآمد ومشکلاتی درزمینه بزهکاری حادث شد از1988به بعد درآن کشوریک هیأتی مشترک از چند وزارتخانه تشکیل شدواین هیأت در وزارت شهروشهرسازی فرانسه مستقرگردید.

درانگلیس امر پیشگیری از وقوع جرم برعهده پلیس است،

درکشور سوئد یک سازمان مستقلی متولی این کار است.

دربلژیک هم مدیریت پیشگیری برعهده پلیس ووزارت دادگستری به طورمشترک قراردارد.

مراد خبرگان ق.ا.  از بند 5 اصل 156این قانون در رابطه با اینکه یکی از اقدامات قوه قضائیه  برای پیشگیری از وقوع جرم است اینست که قوه قضادیه باید امرپیشگیری از وقوع جرم را در کشور مدیریت کند. یکی از مسائلی که خلاف امریپیشگیری است موازی کاری است.درکشورما 57نهاد درامرپیشگیری فعالیت می کننداما هماهنگی بین آنها کارقوه قضائیه است ،تااقدامات یکدیگر را خنثی نکنند.

در بحث پیشگیری آیاقوانین دیگری هم داریم؟

بلی در قانون اصلاح ق. مبارزه با موادمخدر، ماده 30 ق ادغام نیروی انتظامی مصوب سال 69 وق.تأسییس سازمان بهزیستی (اینها قوانین عادی اند)قانونگذار به امر پیشگیری وموضوعات مربوط به آن توجه کرده است. به علاوه درآئین نامه سازمان زندانها نیز درچندماده ه پیشگیری از وقوع جرم وبحث تکرار جرم پرداخته شده است که مسلّماً آنچه که دراین آئین نامه سازمان زندانها گفته شده است مربوط به قسمت دوم بند5 اصل 156یعنی اصلاح مجرمین است.

مااعتقاد داریم که زندان درمانگاه یا کلینیک جرم است ،در زندان اداره ای وجود دارد تحت عنوان "اداره پذیرش وتشخیص" که این اداره میئول تشکیل پرونده شخصیت محکومین است.

قسمت دیگری که در زندان عملاًمشاهده می شود ودرآئین نامه سازمان زندانها به آن اشاره شده است شورایی است به نام " شورای طبقه بندی " که ریاست این شورا باقاضی ناظر زندان است وبه عبارت بهتر مسئولینی از زندان از جمله رئیس زندان عضو این شورا هستند.دراین شورا باتوجه به پرونده شخصیت تشکیل شده توسط اداره پذیرش وتشخیص وآن پرونده کیفری که در دسترس آنهاست (همان حکم محکومیت مجرم) محل استقرار مناسب زندانی را تعیین می کنند،که آیا این محکوم دربند بسته محکومیت خود رابگذراند یادربند باز یا در اردوگاههای کارگری یا در بند نیمه باز ویا درمراکز اقدامات تأمینی وتربیتی؟  به علاوه دربحث سازمان زندانها ما مراکز مراقبت بعدازخروج راداریم که زندانی ومحکوم حتی بعداز اینکه محکومیتش را سپری کرد این باید طبق آئین نامه سازمان از اوحمایت شود.بنابراین برمبنای این مسائل درآئین نامه سازمان زندانها مشاهده می کنیم که برمبنای اصول چهارگانه در مان وسلامت درعلم پزشکی 4 اصل محوری جرم شناسی بالینی مورد توجه قرار گرفته است این 4 اصل عبارتنداز:

1) معاینه ؛ یعنی مطالعه بر روی مجر ومعاینه پزشکی ، روان شناختی واجتماعی  او

2) تشخیص؛ باتوجه به پرونده شخصیتی که تشکیل می شود شخصیت بزهکار ارزیابی گرددوهمچنین حالت خطرناک او (هردو)

2)تجویز؛ یعنی کاری که شورای طبقه بندی زندان انجام می دهد به عبارت دقیق تر برنامه اصلاح ودرمانی که درخصوص آن بزهکار باید اجرائی شود به فرمول دربیاید ،که این مجرم درکدام قسمت نگهداری شود.

4)درمان؛ مراقبت بعدازخروج ،این بزهکار در زندان بوده اصلاح شده  این اصلاح دیگرمتوقف نشود.

ما در کنار کیفرطبق بند4 اصل 156 که وجاهت قانونی دارد پیشگیری را داریم که آن هم مبنای قانونی دارد.

 جرم شناسی در یک تقسیم بندی به جرم شناسی نظری وکاربردی (عملی ) تقسیم می شود. دربحث جرم شناسی نظری ورسالتی که این جرم شناسی دارد تشریح وتبیین عمل مجرمانه ونحوه تکوین جرم وفرایند عمل جنایی است بنابراین جرم شناسی نظری را به دو شاخه تقسیم می کنند. الف) جرم شناسی خرد، ب) جرم شناسی کلان

به عبارتی در جرم شناسی ما بهتر است به جای جرم از کلمه " پدیده مجرمانه" استفاده کنیم بنابراین ما به دو پدیده فردی وپدیده جمعی نظر داریم یعنی ما در جرم شناسی خرد مطالعه عملی فعل مجرمانه در حقوق کیفری مد نظرمان است .پس این جرم شناسی خرد در مقابل جرم شناسی کلان قرار دارد.

درجرم شناسی کلان بحث بررسی تبهکاری مورد بررسی قرار می گیرد با این توضیح که نظر ما به پدیده جمعی است یعنی عمل جنایی در مقیاس جمعی خصوصاًدر سطح کشور مورد توجه وبررسی قرار می گیرد،به عبارتی دیگر در جرم شناسی کلان در عمل جرائم راصرف نظر از نوع جرم یعنی مجموعه جرائم را در سطح زمان ومکان مورد بررسی قرار می دهیم به عبارتی دیگر مجموعه جرائم را در رابطه با سازمان جامعه ، دولت،نظام اقتصادی ،نظام ساختاری ،سایرشرایط جغرافیایی ودیگرموضوعات مورد بررسی قرار می گیرد.یعنی در جرم شناسی کلان تأثیرشرایط اقتصادی ،سیاسی ،ساختاری وغیره برجرم یابه عبارت بهتر برنوسانات منحنی بزهکاری مورد توجه وبررسی قرار می گیرد لذا در جرم شناسی در این دیدگاه مطالعاتی انجام می دهیم که ناظر به پیش بینی جرم ووبه منظوربرنامه نویسی مادی وانسانی برای کنترل بزهکاری درآینده است .در جرم شناسی خرد ما به دنبال علت شناسی فردی جرم هستیم یعنی یک فرد تحت تأثیر چه عواملی مرتکب جرم شده است لذا جنبه فردی وشخصی موضوع مورد توجه قرار می گیرد.

یک فرد در چه خانواده ای برگ شده ؟، درچه مدرسه ای درس خوانده ؟، چه موقعیتی درخانواده داشته؟وضعیت وی درمحله ای که زندگی می کرده ودرمدارسی که تحصیل می کرده چطوربوده است؟

اماّ شاخه دوم جرم شناسی ،جرم شناسی کاربردی با عملی است.

یکی از ویژگی های علوم مرکب آنست که هم جنبه نظری وتئوری دارند وهم جنبه عملی وکاربردی،لذا در جرم شناسی کاربردی تئوری ها واصولی که از مشاهدات ومطالعات میدانی واز آمارهای جنایی بدست می آید مورد بررسی قرار می گیرد.خود جرم شناسی کاربردی هم دارای طبقه بندی است .

برخی از جرم شناسان می گویند که جرم شناسی کاربردی همان جرم شناسی بالینی است اما عده ای دیگر عقیده دارند که جرم شناسی کاربردی3 شاخه دارد که جرم شناسی بالینی یک شاخه از آنست بنابراین دریک جمله تعریف جرم شناسی کاربردی در اینست که :

جرم شناسی نظری وکاربردی عبارتست از مطالعه علمی کارآیی امکانات مبارزه با بزهکاری

جرم شناسی نظری وکاربردی همزمان متولد شده اند بنابراین زمانی که آقای آنریکوفری که یکی از بنیانگذاران مکتب تحققی بود بزهکاران را به 5 دسته تقسیم کرده بود که عبارت بودند از؛ 1- بزهکاران فطری 2-بزهکاران به عادت 3-بزهکاران مختل المشائر 4- بزهکاران هیجانی 5- بزهکاران عاطفی

ودر کنار این دسته بندی وسایل مبارزه با این 5 نوع را هم پیش بینی کرده بود همزمانی نظری وعملی جرم شناسی کاربردی مسلّم است که از طریق دولت ومراکز عمومی به اجرا گذاشته می شود.

چرا جرم شناسی کاربردی هنوز جنبه عملی به خود نگرفته است؟

علت اینست که پیشگیری های کیفری زودبازده است ،نتایجش ملموس است ،اما اقدامات پیشگیری های کاربردی دیربازده اند وسریع جواب داده نمی شوند به تعبیری دیگر ملموس نیستند لذا دولت ها خیلی حاضر به سرمایه گذاری دراین قسمت نیستند ومعمولاً دولت ها تمایل دارند که از طریق سرکوبی باجرم مبارزه کنند.

شاخه های جرم شناسی کاربردی کدامند؟

1)جرم شناسی حقوقی

2) جرم شناسی بالینی

3) جرم شناسی پیشگیرانه

جرم شناسی حقوقی: دراین نوع جرم شناسی  با توجه به اینکه نظام کیفری از مراحل واز نهادها وارگانهای مختلفی تشکیل شده است به مطالعه انتقادی ازاین نهادها وارگانها می پردازد،مثلاً نهاد زندان ، دادسرا ، مجازات اعدام ،جرم انگاری ،وحدت قاضی یا تعدد قاضی و.....

بنابراین جرم شناسی حقوقی برآوردهای انتقادی ازحقوق جزاست ،لذا دراین جرم شناسی ارزیابی انتقادی ازآن نهادها وارگانها صورت می گیرد اماباهدف اصلاح حقوق جزاو اصلاح نهادهای کیفری .

جرم شناسی بالینی ( درمانگاهی ، کلینیکی):

در این جرم شناسی بر اساس مدل پزشکی اقدام می شود ، در این جرم شناسی آنچه که مد نظر است جلوگیری وپیشگیری از تکرار جرم است لذا در این جرم شناسی پدیده فردی وآنچه مربوط به شخص مجرم است مورد مطالعه قرار می گیرد لذا ما مجرم را از زوایای جامعه شناسی ، روان شناسی و روان پزشکی مورد توجه قرار می دهیم .لذا همانطور که گفته شد در این جرم شناسی از 4 اصل مشهور علم پزشکی کمک گرفته می شود (معاینه ،تشخیص ، تجویز ودرمان) جایگاه جرم شناسی بالینی در حقوق ما آئین نامه سازمان زندانها ست.

جرم شناسی پیشگیرانه :

در جرم شناسی پیشگیرانه ما به مطالعه علمی کارآیی وامکانات پیشگیری از بزهکاری توجه می کنیم که البته ممکن است این امکانات در سطح یک کشور ، درسطح یک شهریادرسطح یک محله باشد.لذا ما در این پیشگیری اقداماتی را به منظورعقیم ساختن یا متوقف کردن جرمی که درآستانه ارتکاب یا در شرف ارتکاب است انجام می دهیم ،لذا ما در این جرم شناسی پیشگیری وارعاب ناشی از مجازات را در نظر نداریم ،باتوجه به اینکه این جرم شناسی در کنار نظام کیفری است خود نظام کیفری واجرای مجازات نقش پیشگیرانه دارد.

لذا وقتی می گوئیم پیشگیری غیرکیفری یعنی پیشگیری از ارتکاب جرم قبل از وقوع بزهکاری است لذا خودکمک می کند به پیشگیری کیفری.

سؤال: چرا ما به پیشگیری غیرکیفری توجه می کنیم؟

زیرا حقوق جزا ونظام کیفری با همه شدت وغلظتی که دارد نتوانسته است ونمی تواند آنچنان که باید وشاید جلوی بزهکاری وموج جرم را بگیرد، لذا ما در آثارنخستین جرم شناسان توجه به پیشگیری غیرکیفری را   مشاهده   می کنیم.ازجمله آقای : آنریکوفری" در تحقیقاتی که انجام داد عقیده داشت که جرم از سه عامل ناشی می شود ؛

1)عوامل انسانی     2)عوامل طبیعی وجغرافیایی  3)عوامل اجتماعی .